Inflyatsiya va kredit foizi: bog'liqlik tushuntirish
Inflyatsiya va kredit foiz stavkasi o'rtasidagi iqtisodiy bog'liqlik, haqiqiy foiz stavkasi formulasi va O'zbekiston banklari misolida tahlil. Nima uchun yuqori inflyatsiya yuqori kredit foiziga olib keladi.
FAQ
Haqiqiy foiz stavkasi nima va uni qanday hisoblash mumkin?
Haqiqiy foiz stavkasi — nominal foizdan inflyatsiya darajasini ayirganda hosil bo'ladigan ko'rsatkich. Masalan, bank 28% foiz bilan kredit bersa va inflyatsiya 10% bo'lsa, haqiqiy foiz taxminan 18% bo'ladi. Bu bankning pul qiymatini yo'qotishdan keyin haqiqatda qancha daromad olishini ko'rsatadi.
Nima uchun O'zbekistonda kredit foizlari shunchalik yuqori?
Kredit foizi bir necha omildan tuziladi: Markaziy bank bazaviy stavkasi, inflyatsiya kompensatsiyasi, kredit riski, operatsion xarajatlar va bank foyda marjasi. Yuqori inflyatsiya sharoitida banklar pul qiymatini yo'qotishni qoplash uchun stavkani ko'taradi. Shuningdek, onlayn kreditlarda risk yuqori bo'lgani uchun foiz ham yuqori bo'ladi.
Inflyatsiya tushganda kredit foizlari ham tushadimi?
Nazariyada shunday — inflyatsiya pasaysa, Markaziy bank bazaviy stavkani tushiradi va tijorat banklari ham stavkalarini kamaytiradi. Lekin bu bir zumda sodir bo'lmaydi: banklar inflyatsiyaning barqaror pasayishiga ishonch hosil qilgandan keyingina stavkani tushiradi.
NBU 15% va TBC Bank 28-49% — nega bunday farq bor?
NBU 'Tadbirkorlikka ilk qadam' (P-347) davlat tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan dastur bo'lib, maqsadli guruhga mo'ljallangan. TBC Bank (P-033) esa to'liq tijorat mahsuloti bo'lib, onlayn tezkor kredit beradi va yuqori riskni qoplash uchun foiz kengroq diapazonda belgilanadi.